2011-12-11

"NEURETZAT KANTUAN DAGO FORTUNA GUZTIA" (An je Duhalde)

   Dakigunez musikak eragin nabarmena du gure bizitzan. Denok utzi dugu noizbait gure sentimenduak musikaren eskuetan eta horretan oinarrituz ikerlari asko musika sendagai bezala erabiltzen hasi ziren, musikoterapia izeneko prozesu bat abian jarriz.
Musikoterapia musika eta bere baliabideak (erritmoa, tonua…) ondorio terapeutiko batzuk lortzeko erabiltzean datza, haur, gazte zein zaharretan aplikatua. Hala ere, azken aldian osasuntsu dauden pertsonekin ere erabiltzen hasia da ongizatea hobetzeko, irudimena garatzeko, ikaskuntza hobetzeko edota estresa murrizteko. Musikoterapia antzinatik erabilia bada ere, 1940. urtean izan zen medikuntzaren adar batean bilakatu zenean.
   Musikoterapia ondorengo gaitzak sendatzeko erabiltzen da:
Haurretan:
  • Irakaskuntzako zailtasunak
  • Jarrera arazoak
  • Autismoa
  • Autoestimu baxua
Helduetan:
  • Endekapenezko gaixotasunak
  • Menpekotasuna
  • Gaitz kronikoak
  • Estresa eta antsietatea
  • Sormen baxua
  • Autoestimu baxua
Onurarako ere erabiltzen da, batez ere arlo hauetan:
   Beraz ezin dugu ukatu musika beharrezkoa dugula edozein arlo edo unetan, bai gure garapena sustatzeko, bai gure ongizatea bermatzeko eta bai gure gaitzak sendatzeko. 

   Argi dago hezkutz arazo baten aurrean begiak itzi eta beste alde batera begiratu dezakegula musikoterapiari erreparatu gabe, baina Mikel Laboak "Nahiz eta heriotza" abestiaren bitartez, bide hori egokiena ez dela erakusten digu.


"ZERGAITIK UTZI BEHAR OTE DIOT, ZERGAITIK UTZI KANTATZEARI" (Benito Lertxundi)

   Sarrera honetan ez dizuet musikoterapiaz hitz egingo, ez dizuet musikak hezkuntzan betetzen duen funtzioa azalduko, hau da, sarrera honen helburua ez da teorikoa. Ez da teorikoa, baina praktikoa ere ez. Sarrera hau subjektibotasunean murgildua da; Sarrera hau, esperientzia baten magalean jaiotakoa da; Sarrera hau hausnarketa da. Hausnarketa bat Benito Lertxundik (bere lankideek lagunduta) atzo Igorreko frontoian eman eta jasotakoaren inguruan. Printzipioz hezkuntzarekin erlazio zuzenik ez duen arren, uste dut pasarte honetatik gauza aberats asko atera daitezkeela, ez musikaren inguruan baizik eta balore batzuen inguruan, musikaren benetako izaeraren inguruan.
   Benito lertxundi (1942ko urtarrilaren 6a, Orio, Gipuzkoa) nor den denok dakigu edo behintzat izen hori ezagun egiten zaigu. Izan ere, Benitok euskal aldarean leku bat lortu duela ezin da ukatu, ez bakarrik euskal musikan paper bereizgarri bat bete duelako, baizik eta euskal kultura osoa suspertzen lagundu duelako, “ez dok amairu” mugimenduaren sortzaileetariko bat izanik. “Artista askok jaio egiten dira bizitza honetan gauzak egiteko; Beste batzuk ordea bizitzeko gauzak egin behar dituzte. Ni azken horietako bat naiz” (Benito Lertxundi). Baina ez da konturatzen berak egindako gauzak bere bizitza ez ezik, euskal kultura ere berpiztu dutela. Bere lanek, bizi izandako uneen bilduma dira; Bere lanek, bakerako gida dira; Bere lanek, giza salaketa dira; Bere lanek, olatuak dakartzaten mezuak dira; Bere lanek, gailurretako elurretan idatzitako hitzak dira; Bere lanek, kulturaren gordeleku dira; Bere lanek, herri bat dira.
   Beti esan da Benitok bere kontzertuak zehaztasun eta perfekzionismo osoz antolatzen zituela. Kontzertua ematen ari zenean entzuleekiko harremana oso hotza zela. Hau da, lar maniatikoa izateagatik kritikatua izan da. Baina ezaugarri guzti horiek gero eta urrunago geratzen ari dira. Izan ere, denok dakigu Benitok fisikoki itxura ona mantentzen duen arren, bere barnetik urteen eragina nabarmentzen hasia dela eta bere burmuina eta ahotsa ahultzen ari direla. Atzo horren ondorioak ikusi genituen hainbat abestitan, Benitok letra ahazten zuenean. Hala ere, entzuleok akats horien aurrean azaldutako jarrera positiboarekin perfekzionismo hori umiltasun bihurtu genuen eta harreman hotza txaloen berotasunarekin estali. Txaloak ez ezik, antolakuntzak saski eta bere abestien letrekin osoturiko bertso hunkigarri bat eskaini zion, berak urte guzti hauetan zehar emandakoaren truke. Horren aurrean aurretik aipatu dudan umiltasuna erakusteko, Benitok horrela erantzun zuen: “Beti esan didate asko eman dudala, baina eman baino, zuengandik gehiago hartu dudala uste dut.” Betidanik mirestu dudan pertsona bat da Benito, batez ere bere lanen mezua asko erakutsi didatelako. Baina azken hau zalantzan jarri behar dut, Benitok egindakoa herri oso bat aberastu duelako, guk emandakoa berarentzat bakarrik onuragarria delarik.
  Atzoko kontzertuak momentu oso onak izan bazituen ere, dudarik gabe momenturik hunkigarriena Benitoren malkoak izan ziren. Malkoak, entzuleek emandako berotasunaren aurrean egindako akatsen amorruaren ondorioz, nahi eta ezinaren amorrua. Benitok dion bezala aunitz maite duenak aunitz sufritzen du. Baina atzo ikusi genuen maite duen bihotz horren mina zeinen ederra den. Zelan nahiz eta letra ahaztu kantatzen jarraitzen zuen duintasuna galdu barik; Zelan bi ordu kantatzen igarotzearen ondorioz ahotsa urratuta zuen arren, ahots hori mugararte eramaten saiatzen zen zuen guztia emateko; Zelan eman duen guztia emanda, barnea hustu arte ematen jarraituko duen; Zelan begi distiratsu horietatik eroritako tantak arratiako erreka zikinen iturri garbiak izango diren, gure gailurretako elurra bere itsaso maitean bihurtu den bezala.
   Perfekzionismoaren sortzaile, harrotasunaren aita, seriotasunaren aitzindari; Benito izotzezkoa zara berez, baina urtzen zoaz pixkanaka.


2011-12-08

"NERETZAT SUA DUGU BERTSOGINTZA, BERTSOA BALITZA SU BATEN BALDINTZA PIZT DEZAGUN HITZA ALAITUZ BIZITZA, HEMEN SU HORREN BUELTAN DANTZAN GABILTZA" (Amets Arzallus)

   Era askotan laburbildu daiteke bertsolaritza kontzeptua, baina mundu honetan ondo murgilduta dagoen Xabier Amurizak hala egin zuen: “neurriz eta errimaz kantatzea hitza, horra hor zer kirol mota den bertsolaritza”. Hala ere, bertsolaritza hitz sinpleetatik haratago doa; transmisioa da, mezu baten transmisioa, arrazonamenduz, irudimenez eta sormenez landutako mezuen transmisioa. Beraz hitz hauetan oinarrituz esan genezake bertsolaritza musika eta hitza irudimen, arrazonamendu eta sormenaren bitartez lotzea dela.
   Bitakoran zehar irakurtzeko aukera izan dugu musikak benetan gure haurren garapenean duen indarra ikusteko, alderdi indibidual zein sozialetik begiratuz; Animali sozialak garen bitartean hitza ezinbestekoa dugu bizitzan zehar komunikatu ahal izateko; Eta bizitza honek etengabe gure bidean ezartzen dituen oztopo eta erronka guztiak irudimen, arrazonamendu eta sormen barik ezin dira gainditu. Beraz gizakiak garen partetik, garatu, elkartu eta aurrera jarraitu nahi badugu ezin dugu bertsolaritza baztertu, kultura eta jakintza transmisioa ez ezik, irudimenez jositako bizitza eta doinuez sorturiko hitza izango direlako garapenerako giltza.
   Hala ere bertsolaritzaren inguruan zerbait gehiago jakin nahi ezkero, blog hau irakurtzea gomendatzen dizuet.

   Bertsolaritzan hezkuntza aintzakotzat hartzen bada, zergaitik musikan ez da bertsoa hartuko ba? 


"EKIN TA EKIN BILATZEN DITU, SAIATZE HORTAN EZIN GELDITU" (Mikel Laboa)

   Bitakora honen bitartez etengabe agerian usten ari naiz zeinen garrantzitsua den musika gure haurren hezkuntzan. Sarrera baten ere kantak aukeratzeko pausu batzuk zehaztu nituen, ez ordea kantu horiekin egin dezakegun ariketak. Eta hori da azken finean sarrera berri honen helburua. Hauek dira musikaz gozatzeko eta ikasteko baliagarriak diren hainbat jarduera:
  1. Animalien soinuak imitatzea eta begia utziz hauek ezagutzea.
  2. Abestiak kantatzea estrofa bakoitzean intentsitatea edo beste aldaketa batzuk eginez, hau da lehengoan intentsitate gutxiz eta kutsu tristea emanez; bigarrenean intentsitate handiago eta kutsu alaia emanez…
  3. Instrumentu bezala gure gorputzeko atalak erabiltzea edota material sinpleekin egindako instrumentuak.
  4. Hitz musikalen jokoa ere arrakasta handia izaten du. Joko hau talde desberdinen “lehiaketan” oinarritzen da. Irakasleak hitz bat esaten du eta talde bakoitzak hitz horrekin abestiak abestu behar ditu, lehendik klasean landutako abestiak alegia.
  5. Abestia antzeztu.
  6. Gure kulturan paper garrantzitsu bat edo oso esanguratsuak diren abestiekin jarduera desberdinak egitea, hala nola jokoak, sehaska kantak…
   Hala ere, ezin dugu ahaztu haurrak ez direla makinak eta hortaz, bakoitzak estimuluen aurrean era desberdin batean erantzungo dutela. Beraz jarduera hauek ez dute arrakasta ziurtatzen, laguntzen duten arren. Ondorioz, arrakasta lortzearen arduraduna irakaslea da, saiakera desberdinak eginez ikasleen ezaugarriei eta premiei egokitzen diren jarduerak lortuz edo aurkituz. 


   Pirritx eta Porrotxen abestiak ere nabarmendu nahiko nuke oraingo honetan, aurretik aipatutako jarduerak egiteko baliabide oso aberatsak baitira.

"HAMAIKA ABESTI BESTE MODUKO HEZKUNTZA BATEAN" (Roberto Moso)

   Gure gaur egungo gizartea musikaz horniturik dago, kalean ez ezik, leku pribatu zein publikoetan musika ezaugarri nabarmena baita. Hortaz, klasea ez da gutxiago izan behar eta musikaz hornitzea ez legoke batere gaizki, batez ere ikasleen motibazioan asko lagunduko lukeelako. Argi dago haurrak musikaz gozatzen dakitela eta gozamen hori klasean transmititzeko kantua da baliabiderik baliagarrienetarikoa. Kantuak hamaika hezkuntza posibilitate aurkezten dute, are gehiago kantu hauek instrumentuz, mugimenduz eta keinuz lagunduta badaude. Hala ere, kantu hori haurren garapenean eragina izatea nahi badugu, ezin dugu edozein abesti aukeratu, abestia hizkuntza sinplea eta adin, interes eta premiei egokitua izan behar baita.
   Hauek dira kantua irakasterako orduan bete beharrezko oinarrizko pausuak:
  1. Lehenengo abesti osoa abestuko dugu haurrek entzun dezaten.
  2. Gero ezagutzen ez dituzten hitzak azalduko ditugu.
  3. Letra erakusteko, musika gabe esaldiak errepikatzen joango gara erritmoa eskuekin edo hankekin markatuz.
  4. Abestiari lotuta doazen keinu edo mugimenduak ezarriko ditugu.
  5. Azkenik abestia bere osotasunean kantatuko dugu, instrumentuen erabilpena sar dezakegularik.
   Beraz musika oso baliagarria dela argi geratu da. Hala ere, gertatzen dena da irakasle askok baliagarritasun horretan ez dutela sinesten, klase emateko modu berri honekin ez dutelako esperientzia edo ondorio onik atera. Arazoa ez dago musikan, baizik eta musikaren prestakuntza horretan, hau da, musika askotan entretenitzeko edo denborapasa bezala ikusten dugu, klasean aplikatzerakoan ere denborapasa bezala antolatuz. Baina sarrera honen bitartez, musikaren lanketa aurretik prestakuntza bat daroala ikusi dugu eta prestakuntza ona denean soilik emango ditu bere fruituak, prestakuntza garpenaren euskarria baita. 

   Abestien antolaketa horretan, Pirritx eta Porrotx asko laguntzen dute, euren abestien letrak sinpleak baina esanguratzuak direlako: "Irrien lagunak" 


2011-12-06

"BIZITZA EZ DA BETI JAI INOIZ TRISTEA ERE BAI, BAINA BADIRA MILA MOTIBO KANTATZEKO ALAI" (Imanol Larzabal)

   Wikipediak dioenez, autismoa norberaren baitara bilduz eta itxuraz behintzat kanpoko munduaz desinteresatuz, errealitatearekin harremanak haustearen fenomeno patologikoa da. Normalean sintoma hauek bizitzaren lehenengo urteetan agertzen badira ere, autismoa betirako da, ez baitauka sendagairik. Hala ere autismoaren gaian aurrerapen asko egin dira, batez ere musikari esker. Izan ere, paziente eta terapeutikoaren arteko komunikazioan ezartzen den hesia musikoterapiak gainditu dezake. Beraz, sarrera honekin autismoak dituen sintoma edo eragozpen horiek musikaren bitartez gainditu edo behintzat lorpen positibo batzuk lortu daitezkeela erakutsiko dizuet.
   Sintomak edo ezaugarriak nagusienak hauek dira:
  1. Gizartearekiko elkar eragin mugatua: Musikak pertsonak batzeko indar edo gaitasun ikaragarria du eta duda barik gizarteratze arazo hau konpontzeko, ezinbestekoa da hura erabiltzea bai dantza sozialak eginez edota ekintza komunak antolatuz.
  2. Ahozko eta beste eratako komunikazioekin arazoak: Kantua komunikazio bide baten bihurtu daiteke, are gehiago horrelako kasu baten aurrean. Ahozko komunikazioa ez ezik, koordinazioa ere asko hobetzen denez instrumentuak jotzearen ondorioz, keinuen bidezko komunikazioa ere garatzen da.
  3. Aktibitate eta interes mugatuak edo ez oso arruntak: Autistek irratian zein telebistan abesti edo doinu bat entzuterakoan, nahiz eta beti horrela ez izan, abesti horren zatiak errepikatzen dituzte jadanik abestia amaituta dagoelarik. Beraz honek adierazten diguna da musikarenganako interesa dutela. Hortaz, musikaren ikuspuntutik antolatzen baditugu jarduera guztiak, aktibitate eta interes mugatu horri aurre egiteko gai izango gara. Horrez gain erakarriak sentitzen dira tonu, soinu edo tinbre desberdinengatik. Beraz interesgarria izango litzateke zeintzuk diren aztertzea.
  4. Irudimen oso mugatua: Musika giro baten murgilduta dauden haur autistek berezko erritmoak sortzeko joera izaten dute, irudimen mugatu hori zalantzan jarriz. Erritmoak ez ezik, berezko mugimenduak ere nabariak dira musika entzuterakoan.
  5. Pasibotasun oso handia: Kantatzea estimulazio iturri bat da funtzionaltasunaren atal guztietan, aktibitatea sustatuz. Instrumentuak erabiltzerakoan ere pasibotasun hori apurtzen da.
  6. Inguruan dituzten pertsonenganako eta gauzetarako sentiberatasun txikia: Kantatzeak egonkortasun eta segurtasun emozionala baldintzatzen du, emozio horiek komunikatzerako orduan erraztasun handiagoz egiteko. Euren emozioak adierazteko bide bat da instrumentuak jotzea.
   Beraz proposatutako jardueren artean kantua, instrumentuen erabilera eta musikarenganako mugimenduan nabarmenduko ditut. Aurretik aipatutako abantailak ez ezik, beste hainbat eta hainbat ere baditu musika erabiltzeak, hala nola aditasuna handitu, begi-esku koordinazioa hobetu… Beraz haur autistekin aritzea berez zaila bada ez dezagun egoera hori zaildu erraztu daitekeen heinean. 

   Urtz taldearen "Ez gaitu inork geldituko" abestia kasu honetarako oso aproposa dela uste dut, irakasleok abestian ageri den esaldi baten inguruan hausnartu behar genukeelako: "zaila bada, ez da ezinezkoa, zaila bada, badago lortzea"


 

2011-11-28

"MUSIKA HELBURU BAT DA,PISUZKO MATERIA DA BEREZ, ETA ARLO GUZTIAK GARATZEKO APROBETXATUKO BAGENU, HOBE" (Maria Pilar Ochoa de Eribe Royo)

   Sarrera honetan, Maria Pilar Ochoa de Eribe Royori egindako elkarrizketa ageri da. Elkarrizketa oso luzea denez, galderarik esanguratsuenak edo behintzat ideia orokor bat edukitzeko baliogarriak diren galderak aukeratu ditut. Sarrera honetan ageri diren galderak bakarrik irakurriz asko ikasi dezakegu, baina benetan irakasle on bat izateko prestatzen ari bagara edo gure prestakuntza hobetu nahi badugu, elkarrizketa osoa irakurtzea gomendagarria da, ideia eta metodo oso aberatsak ageri baitira. Elkarrizketa orrialde honetan aurki ditzakezue. 

   Musikaria eta musika irakaslea den emakume honek, Ibaizabal argitaletxeak argitaratu duen "Tutti da capo" izeneko materiala egin du. Musika irakasteko metodo batean oinarritzen den lana da. Helburu nagusia musika irakasteari aurrenekoz ekiten dioten irakasleen premia nabarienei erantzutea da. Momentuz 3 urtetik 6 urtera arteko haurrentzako materiala osatu du, baina, goragoko adinekoentzat ere egiteko asmoa du.

Zuretzat zer da musika, Maria Pilar?
Niretzat musika ez da solfeoa soilik, ez da entzuketa soila, ez da joko hutsa. Hori guztia eta gehiago biltzen dituen zerbait da musika. Entzumena, ikusmena, ukimena eta oroimen kinesikoa batzen ditu. Eta horrez gain, ahalmen intelektuala eta estetikoa pizten dituen jarrera animiko berezia sortzen du.

Zenbateko garrantzia du musikak hezkuntzaren barruan?
Handia, eta hemen oraindik ez zaio behar duen garrantzirik eman. Oraindik musika garrantzitsua dela esplikatzen gaude. Pirinioetatik gora ez dago horren beharrik, badakite. Nire esperientziak erakutsi dit hori. Europa horretan musika kultura da eta edozein herri txiki eta galdutan antolatzen den kontzertutan aretoak leporaino betetzen dira. Jende horrek agian ez du solfeorik jakingo, baina bai musika entzuten. Entzule onak dira eta kontzertuetako musika etxera eramaten dute entzuteko.

"Tutti da capo" du izena zuk egin duzun materialak. Zerk bultza zaitu lan hau egitera?
Nire ardura nagusia musika irakasten hasten diren irakasleei laguntzeko tresna eskaintzea izan da. "Tutti da capo" hitzak berak zera esan nahi du: denok hasieratik. Denei erakusle erraz eta hurbil bat eskaini nahi izan diet. Behar hori nire inguruan somatu dut, hau da, irakasleak musika irakasteko ez direla moldatzen edo zenbait unetan estu eta larri aurkitzen direla ikusi izan dut. Musikak duen garrantzia kontuan hartuta, prestakuntzari ere garrantzia eman behar zaio eta horretarako tresnak edukitzea beti dago ongi.
Dena dela, ez da ikastetxeetara mugatzen, musika eskoletan ere lagungarri suerta liteke.

Zein da egiten duzun proposamena, eskaintzen duzun metodologia?
Haur Hezkuntzaren eta Lehen Hezkuntzaren barruan musikaren arloa lantzeko prestatu dudan metodologia da.
Musika lantzean atal ezberdinak lantzea proposatzen da, hau da, ahotsa, instrumentua, lengoaia musikala edo solfeoa, entzuketak, kantak, ipuinak, joko musikalak eta dantzak.
Oso metodologia dinamikoa da. Sako bakoitzean puntu hauek guztiak lantzen dira, flash moduan, nekatu gabe, aspertu gabe. Gauzarik egokiena hiru puntu hauek jokoan jartzea da: sentimenak, sentimenduak eta adimena.

Zergatik da garrantzitsua musika klasikoa entzutea?
Musika klasikoan agertzen diren elementu eta egitura guztiak oso aberatsak dira eta gainontzeko musika motak lantzen direnean erabiltzen direnak. Adibidez, jazz talde askok oso ondo ezagutzen dute Bach-en kontrapuntua. Mike Jaggerrek ere bira bukatu ostean musika klasikoa entzuten hasiko dela esan zuen.
Nahiz eta jazz, rock edo folk landu, denek ezagutzen dute musika klasikoa. Eta ikasleek ere ezagutu behar dutela iruditzen zait. Oinarri musikal aberatsa edukitzeko oso baliagarria da.
Musika klasikoaz gain, kantak ere bildu dituzu. Nolakoak dira hauek?
Argitaratuta dagoen materialean hiru kanta mota daude: herrikoiak, berriak eta kanpokoak. 88 abesti daude, hauetatik 69 herrikoiak, bi kanpokoak eta 17 berriak. Euskal Herri osoko kantak bildu ditut. Kanta herrikoiak ezagutu beharrekoak direla iruditzen baitzait.
Bestetik, kanta berriak ere asmatu ditut. 3 urteko haurrentzat zerbait errazagoa bilatu nahi nuen eta horregatik asmatu ditut berriak, gehienak adin honetarakoak dira. Gero, 6 urteko haurrentzat beste batzuk egin ditut, baina kasu honetan estiloz aldatzeko izan da.
Eta azkenik, kanpoko bi abesti daude 6 urteko programan: bata italiarra eta bestea frantsesa.

Zer egiten da saio bakoitzean?
Saio bakoitza bi astetan zehar landu behar da, hamar egunetan eta hiru atal nagusitan sailkatzen da: musika hizkera, musika kultura eta musika jokoak. Musika hizkeraren barruan arnasketa, melodiaren oihartzunak (oihartzun librea eta notaduna), erritmoaren oihartzuna, musikaren irakurketa (esku irakurketa, pentagrama irakurketa, partitura irakurketa eta kode libreko irakurketa) eta kantak lantzen dira. Musika kulturaren arloan artxiboko kanta eta entzuketa. Eta musika jokoetan irakurketa eta jokoak.
Astean ordubete edukiz gero, ordubete horretan guztiak lantzea proposatzen da. Eta egunero 15 minutu edukiz gero, egunean atal bat lantzea. Horrela, lehenengo egunean lehenengo atala, bigarren egunean bigarrena, hurrengoan hirugarrena, hurrengoan berriz lehenengoa... Horrela egunero musika lantzen da, baina puntu bati lehentasunik eman gabe.
Atalak ezberdinak dira eta dena flash moduan, dena nahastuta lantzea da onena. Ekintza bat bestearen ondoren. Aktibitate asko dira, baina denbora osoan aldatuz, haurrak ez dira nekatzen eta aspertzen.

Beraz, dena neurtua eta programatua dago. Malgutasunik uzten al dio irakasleari?
Bai, noski. Hau nik egiten dudan proposamena da, baina horrek ez du esan nahi dena hitzez hitz eta pausoz pauso jarraitu behar denik. Irakasle bakoitzak ikusi behar du bere haurren erritmoa, zenbat denbora duen eta abar. Adibidez, nik bi kanta lantzea proposa dezaket, baina irakasleak hiru kanta ditzake. Alde horretatik, malgutasun osoa dagoela iruditzen zait, baina helburuak ahaztu gabe eta beti kontuan izanik aportazio guztiek aberasteko izan behar dutela.

Zure lana ez da amaitu material hau egitearekin. Izan ere, ikastaroak ematen ere bazabiltza "Tutti da capo" dela eta. Zergatik?
Alde batetik, material bat egin ondoren, irakasleei esplikatzea gustatu egiten zaidalako. Eta bestetik, eskatu egin didatelako, batzutan zuzenean niri, beste batzutan PATekoen bidez, bestetan Ibaizabal argitaletxekoen bidez... Ezin diet esan dena grabatuta eta idatzita dagoela eta besterik gabe horrela utzi. Nahiz eta metodoa erabili, gela barruan nola irakas daitekeen ikustea gustatzen zaie. Ideia hau nola materializatzen dudan ikustea gustatzen zaie eta logikoa da. Dena ezin da idatzita azaldu, ikusita askoz errazago ikasten da.

Zer ikasi behar dute irakasleek musika klasea ondo emateko?
Irakasleak ez duela gehiegi hitz egin behar ikasi behar du. Eta gorputzaren keinuak, aurpegia, begiradak, eskuak... erabiltzea oso garrantzitsua dela. Ahotsa ere modulatu egin behar da eta tonua eta intentsitatea zaindu. Benetan sinestu behar du musika garrantzitsua dela pertsonaren garapen egoki baterako eta ilusioa sorrarazi behar du.
Saio bakoitza unitate jarraitu bezala landu behar da, geldialdirik gabe. Ariketen burutze zehatza zaintzea komeni da, gehiegi estutu gabe. Eta zer edo zer irteten ez denean, beste bide bat bilatu lortu arte.

Programan agerturiko abesti frantsez hori Charles Camille Saint Saensen "Animalien desfilea" da.